از شیر گرفتن کودک | 3 روش مهم و اساسی + معرفی روش 4 در 4

در اینجا می خواهیم سه روش مهم و اساسی برای از شیر گرفتن کودک دلبندتان را به شما آموزش دهیم. و در کنار آن روش 4 در 4 را به شما معرفی کنیم.

از شیر گرفتن کودک (Weaning) یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین نقاط عطف در مسیر رشد جسمی و عاطفی کودک و همچنین تجربه مادری است. این فرایند تنها یک تغییر در رژیم غذایی نیست، بلکه تغییری عمیق در پیوند عاطفی، امنیت روانی و الگوهای رفتاری مادر و فرزند به شمار می‌رود.

در این راهنمای جامع، زمان‌بندی مناسب بر اساس استانداردهای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، روش استاندارد تدریجی، جزئیات برنامه تجربی ۴ در ۴، اصول تغذیه جایگزین و روش‌های مدیریت چالش‌های جسمی و عاطفی را به‌صورت علمی و کاربردی بررسی خواهیم کرد.

اگر شما هم در مسیر از شیر گرفتن کودک نیاز به همراهی و راهنمایی دارید، امکان دریافت مشاوره کودک تلفنی و مشاوره رایگان شبانه روزی نیز برای شما فراهم است.

🍼 سن از شیر گرفتن کودک از نظر روانشناسی

سازمان جهانی بهداشت (WHO) و آکادمی اطفال آمریکا (AAP) توصیه می‌کنند که نوزادان در ۶ ماه اول زندگی به‌طور انحصاری با شیر مادر تغذیه شوند. پس از ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذای کمکی مناسب و ایمن، تغذیه با شیر مادر می‌تواند تا ۲ سالگی یا بیشتر ادامه یابد.

باید توجه داشت که توصیه ۲ سالگی، به معنای یک الزام اجباری یا قطع ناگهانی در روز تولد دو سالگی نیست؛ بلکه بازه‌ای انعطاف‌پذیر است که باید بر اساس آمادگی کودک و شرایط مادر مدیریت شود.

همچنین توجه داشته باشید که در این مرحله ممکن است لجبازی کودک را داشته باشید که این موضوع نیاز به صبر و حوصله زیادی دارد.

نشانه‌های آمادگی کودک برای قطع یا کاهش شیردهی:

• توانایی نشستن مستقل و تمایل پایدار به خوردن غذاهای سفره و جامد.
• کاهش دفعات تقاضا برای مکیدن سینه در طول روز و استفاده از شیر بیشتر برای تغذیه تا آرامش صِرف.
• توانایی نوشیدن مایعات از فنجان یا لیوان نی‌دار آموزشی.
• طولانی‌تر شدن فواصل میان وعده‌های شیر خوردن بدون نشان دادن بی‌قراری شدید.

نکته کلیدی: اگر کودک در دوره‌های بحرانی نظیر دندان‌درآوردن دردناک، بیماری، واکسیناسیون، شروع مهدکودک، اسباب‌کشی یا اضطراب جدایی شدید به سر می‌برد، فرایند از شیر گرفتن را به تعویق بیندازید تا استرس مضاعفی به روان او تحمیل نشود.

🎀 بهترین سن برای از شیر گرفتن کودک دختر

به طور کلی، تفاوتی در سن استاندارد دختر و پسر وجود ندارد. اما از نظر روانشناسی معمولاً دخترها وابستگی عاطفی بیشتری به مادر دارند و ممکن است کمی دیرتر آمادگی پیدا کنند. با این حال نشانه‌های آمادگی کودک مهم‌تر از سن هستند و باید بر اساس رفتار، آرامش، الگوی خواب و میزان تمایل به غذاهای دیگر تصمیم بگیرید.

🚗 بهترین سن برای از شیر گرفتن کودک پسر

پسرها معمولاً مستقل‌تر به نظر می‌رسند و ممکن است زودتر به غذاهای جامد تمایل نشان دهند؛ اما این موضوع قانون ثابت و قطعی نیست. بهترین سن زمانی است که کودک نشانه‌های آمادگی را نشان دهد و خانواده نیز شرایط ثابت و آرامی داشته باشد. هر نوع تغییر بزرگ در خانه (جابجایی، شروع مهد، بیماری و…) می‌تواند این روند را به تأخیر بیندازد.

🧩 استفاده از روش 4 در 4 برای از شیر گرفتن

4 در 4 روشی جالب مخصوصا برای بچه هایی می باشد که وابستگی زیادی دارند. این روش 4 تا دوره 4 روزه می باشد. که مادر طی ۴ مرحله چهارتایی و در مجموع ۱۶ روز، وعده‌های شیردهی را به‌تدریج کاهش می‌دهد و در نهایت آن را قطع می‌کند. این رویکرد، انتقالی آرام و امن برای کودک فراهم می‌سازد و هم‌زمان به بدن مادر فرصت می‌دهد تا تولید شیر را به‌تدریج کاهش دهد و از بروز مشکلاتی مانند ورم یا انسداد جلوگیری شود.

✅ 4 روز اول

صبح هر ساعتی که کودک از خواب بیدار شد از اون زمان بلندش کنید و توی تخت نمونید. سعی کنید فضای صبح رو با بازی یا خوردن صبحانه شاد شروع کنید. تا یک ظهر به بچه شیر ندهید. به‌جاش می‌تونید میان‌وعده‌هایی مثل میوه، شیر گاو، نان، پنیر یا هر چیزی که دوست داره بدید. این کار را تا 4 روز تکرار کنید.

✅ 4 روز دوم

وقتی کودک از خواب بیدار شد تا 5 بعدازظهر به کودک شیر ندهید. و کنارش نخوابید که هوس کند. می توانید با کودک بازی کنید.کتاب بخوانید، بیرون ببرید، یا با اسباب‌بازی‌های مورد علاقه‌ش سرگرمش کنید. خوراکی‌های سالم، میوه، بیسکوییت‌های مخصوص کودک، و نوشیدنی‌های جایگزین مثل شیر یا دوغ ملایم هم کمک می‌کنند. این دوره ممکن است کمی سخت‌تر باشد ولی با حوصله و همراهی می‌گذرد.

✅ 4 روز سوم

از صبح که بیدار می شوید تا وعده قبل از خواب شب به کودک خود شیر ندهید. و قبل از اینکه کودک بخواهد به خواب شبانه برود به او شیر بدهید. و فراموش نکنید که خوراکی و میوه های دیگر را در طی روز جایگزین کنید. اگه خیلی بی‌قراری کرد می‌توانید یه بغل یا نوازش ساده براش بذارید ولی وعده‌های روز کاملاً حذف شود. طی روز با کودک خود وقت بگذرانید. همچنان خوراکی و میوه‌های مورد علاقه‌ش را فراموش نکنید.

✅ 4 روز چهارم

این 4 روز نهایی می باشد که شما کلا دیگر به کودک خود شیر نمی دهید. از شب اول این مرحله، شیر شب هم حذف می‌شود. ممکنه کودک شب بیدار شود و بخواهد شیر بخورد، ولی سعی کنید با بغل کردن، قصه، لالایی یا حتی آب او را آرام کنید. در طول روز هم مثل قبل با بازی، سرگرمی، فعالیت‌های خلاقانه مثل نقاشی یا خمیر بازی، ذهنش رو مشغول نگه دارید تا کمتر به یاد شیر بیوفتد. اگر گریه کرد، طبیعی است قاطع و مهربون باشید و عقب‌نشینی نکنید.

✨ بهترین روش از شیر گرفتن کودک (3 روش مهم)

برای این کار باید خیلی از مسائل مربوط به سبک زندگی خود را در نظر بگیرید. و در نهایت یکی از روش ها را انتخاب کنید.

1. تدریجی و گام به گام

متخصصان اطفال در سراسر جهان متفق‌القول هستند که روش تدریجی سالم‌ترین، امن‌ترین و کم‌استرس‌ترین رویکرد برای مادر و کودک است. این فرایند بسته به شرایط ممکن است بین چند هفته تا چند ماه به طول بینجامد.

مراحل پیاده‌سازی روش تدریجی:

1. حذف ساده‌ترین وعده روزانه: روندی را با حواست‌پرت‌کردن در وعده‌ای شروع کنید که کودک کمترین وابستگی را به آن دارد (معمولاً وعده میان‌روز یا بعدازظهر).
2. ارائه میان‌وعده جذاب: دقیقاً در زمانی که انتظار شیردهی می‌رود، یک میان‌وعده مناسب سن (مانند پوره میوه، ماست یا میوه خردشده) همراه با نوشیدنی در لیوان آموزشی به کودک بدهید.
3. تثبیت وضعیت برای چند روز تا یک هفته: پس از حذف یک وعده، حداقل ۴ تا ۷ روز صبر کنید تا دستگاه گوارش کودک، روان او و همچنین مجاری شیری پستان مادر با حجم جدید سازگار شوند.
4. حذف دومین وعده روزانه: پس از سازگاری، وعده صبحگاهی یا عصرگاهی دیگری را حذف کنید.
5. حذف وعده قبل از خواب شب: این وعده معمولاً وابستگی عاطفی بالایی دارد؛ جایگزین کردن یک روتین آرام‌بخش (حمام آب گرم، ماساژ ملایم، مسواک زدن و خواندن کتاب داستان) به خوابیدن کودک کمک می‌کند.
6. حذف وعده‌های بیداری شبانه (آخرین مرحله): در آخرین گام، شیردهی نیمه‌شب متوقف شده و با نوازش یا جرعه‌ای آب جایگزین می‌شود.

2. استفاده از گیاهان دارویی

برخی مادران برای کاهش تمایل کودک به شیر مادر، از گیاهان دارویی خاصی استفاده می‌کنند که طعم شیر را تغییر می‌دهد (مانند برگ گردو، تلخک یا صبر زرد). گرچه این روش در برخی فرهنگ‌ها مرسوم است، اما اثرگذاری آن از نظر علمی تأیید نشده و ممکن است با واکنش‌های آلرژیک یا گوارشی در کودک همراه باشد. بنابراین، قبل از استفاده از هرگونه گیاه دارویی، حتماً باید با پزشک متخصص کودکان یا مشاور تغذیه مشورت کرد. در ادامه به برخی از این گیاهان دارویی اشاره می کنیم:

⚠️ صبر زرد برای از شیر گرفتن

صبر زرد یکی از روش‌های سنتی برای از شیر گرفتن است. که معمولاً مادران برای تلخ کردن نوک سینه آن را به کار می‌برند تا کودک به مرور تمایلش به شیر خوردن را از دست بدهد. با وجود اینکه این روش در برخی خانواده‌ها رایج است، اما استفاده از صبر زرد می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند. زیرا طعم بسیار تلخ آن باعث می‌شود کودک دچار اضطراب، ترس یا حتی بی‌اعتمادی شود. 

🟤 از شیر گرفتن کودک با تلخک

تلخک نیز مانند صبر زرد در برخی فرهنگ‌ها برای تلخ کردن نوک سینه یا تغییر طعم شیر مورد استفاده قرار می‌گیرد. بسیاری از مادران تصور می‌کنند که کودک با احساس طعم تلخ، خودبه‌خود شیر را کنار می‌گذارد، اما این روش بیشتر از اینکه کمک‌کننده باشد، باعث ایجاد فشار عاطفی و روانی در کودک می‌شود.

🚫 عوارض تلخک برای از شیر گرفتن

تلخک به دلیل طعم بسیار قوی‌ای که دارد، ممکن است موجب بی‌قراری، اضطراب و گریه‌های طولانی در کودک شود و حتی خواب شبانه او را مختل کند. همچنین، تماس تلخک با پوست صورت یا دهان کودک می‌تواند باعث حساسیت و التهاب شود و مصرف آن روی نوک سینه ممکن است پوست مادر را نیز تحریک کند. و از نظر رفتاری، این روش گاهی باعث می‌شود کودک احساس ناخوشایندی نسبت به مادر پیدا کند و رابطه عاطفی او در کوتاه‌مدت آسیب ببیند.

3. دارو برای از شیر گرفتن کودک

در برخی موارد، مادران برای تسهیل این روند، از داروهای پزشکی استفاده می‌کنند. این داروها با کاهش هورمون پرولاکتین ترشح شیر را کاهش می‌دهند و روند خشک شدن شیر را راحت‌تر و کم‌دردسرتر می‌کنند. با این حال، مصرف دارو تنها با مشورت پزشک متخصص مجاز است و استفاده خودسرانه می‌تواند باعث عوارضی مانند سردرد، تهوع، سرگیجه، ضعف عمومی و نوسانات فشار خون شود. بنابراین توصیه می‌شود مادران فقط از داروهای مورد تأیید و ایمن استفاده کنند. و از داروهای غیرمجاز و توصیه‌های غیرعلمی خودداری نمایند.

💊 بهترین قرص برای خشک شدن شیر مادر

داروهای ایمن برای کاهش ترشح شیر شامل کابرگولین، داستینکس و بروموکریپتین هستند. این داروها با کاهش هورمون پرولاکتین میزان شیر را کنترل می‌کنند و مصرف آن‌ها تنها با دوز مشخص و تحت نظر پزشک انجام شود تا از بروز عوارض جانبی جلوگیری گردد. علاوه بر کمک به قطع شیردهی، این داروها در برخی اختلالات هورمونی و مشکلات قاعدگی نیز کاربرد دارند و اثرات درمانی وسیع‌تری دارند.

💠 روش درمان سریع و ایمن خشک شدن شیر

برای کاهش سریع و ایمن ترشح شیر، پزشکان معمولاً ترکیبی از کاهش تدریجی وعده‌های شیردهی، تغذیه مناسب کودک و مصرف داروهای مجاز را پیشنهاد می‌کنند. رعایت این روش باعث کاهش درد و تورم سینه می‌شود و در عین حال اضطراب و بی‌قراری کودک را کاهش می‌دهد. استفاده از روش‌های خودسرانه یا داروهای غیرمجاز، مانند تلخ کردن سینه، می‌تواند سلامت مادر و کودک را به خطر بیندازد و توصیه نمی‌شود.

⭕ قرص کابرلین برای خشک شدن شیر مادر

قرص کابرلین به هیچ وجه برای قطع شیردهی توصیه نمی‌شود. این دارو با کاهش هورمون پرولاکتین اثر دارد اما کاربرد اصلی آن درمان هایپرپرولاکتینمی، اختلالات باروری و برخی مشکلات غدد درون‌ریز است. مصرف خودسرانه کابرلین ممکن است باعث عوارض جدی مانند مشکلات قلبی، ترومبوز، اختلالات گوارشی و خونریزی شود. بنابراین مادران نباید بدون نسخه پزشک از این دارو برای قطع شیردهی استفاده کنند.

🤱 از شیر گرفتن کودک وابسته

کودکانی که وابستگی عاطفی شدیدی به سینه مادر دارند، مکیدن را نه برای رفع گرسنگی، بلکه برای بازیابی امنیت عاطفی می‌خواهند. برای این کودکان:

• تغییر پیوند عاطفی: هرگز تماس جسمی را قطع نکنید؛ در زمان تقاضای شیر، کودک را محکم در آغوش بگیرید، ببوسید و با بازی حواس او را پرت کنید تا بداند مادر همچنان در دسترس اوست.
• تکنیک، نه پیشنهاد بده، نه امتناع کن: اگر کودک تقاضا نکرد، خودتان پیشنهاد شیر ندهید؛ اما اگر بی‌قراری شدیدی کرد، بدون تنش و با ملایمت زمان مکیدن را کوتاه کنید.
• جداسازی شیر شب از خواب: تغذیه قبل خواب را حداقل ۳۰ دقیقه پیش از رفتن به رختخواب انجام دهید تا اتصال روانی «مکیدن = خوابیدن» شکسته شود.

🌿 آداب از شیر گرفتن کودک در طب اسلامی

در دیدگاه اسلامی، دوره ایده‌آل شیردهی ۲۴ ماه است؛ اما پیش از آن نیز با توافق والدین و به‌شرط عدم آسیب جسمی یا روانی به کودک، جایز است. اصل مهم شرعی، پرهیز از هرگونه اقدام ناگهانی، ترسناک یا آسیب‌زا است. بنابراین، روش مورد تأیید باید تدریجی و توأم با مهربانی باشد تا سلامت جسمی و آرامش روانی کودک در اولویت حفظ شود.

⚠️ مشکلات رایج  از شیر گرفتن کودک دو ساله

قطع شیردهی مرحله حساسی است که بدن مادر و روان کودک را هم‌زمان درگیر تغییر می‌کند. شناخت این فرایند به مدیریت بهتر آن کمک می‌کند:

• چالش‌های مادر: کاهش شیردهی معمولاً با احتقان، تورم و درد پستان به دلیل تجمع شیر همراه است. همچنین تغییرات هورمونی این دوران می‌تواند نوسانات خلقی موقت، اضطراب یا احساس دلتنگی ایجاد کند.
• چالش‌های کودک: کودک سینه مادر را منبع اصلی آرامش می‌داند؛ بنابراین در روزهای نخست ممکن است با بی‌قراری، بیدار شدن‌های شبانه یا چسبندگی عاطفی واکنش نشان دهد. تغییر رژیم غذایی نیز گاهی باعث علائم گوارشی گذرا مانند نفخ یا یبوست خفیف می‌شود.

راهکارهای مؤثر:

1. تسکین پستان: از کمپرس سرد برای کاهش التهاب استفاده کنید. اگر پستان‌ها به شدت سنگین و دردناک شدند، شیر را صرفاً به اندازه رفع فشار بدوشید؛ از تخلیه کامل یا دوش آب گرم خودداری کنید، زیرا گرما و تخلیه، تولید شیر را بیشتر تحریک می‌کنند.
2. پشتیبانی عاطفی از کودک: کمبود آغوش در زمان شیردهی را با بازی، نوازش و خواندن کتاب جبران کنید.
3. تغذیه: جایگزین کردن میان‌وعده‌های مقوی، افزایش فیبر و مصرف مایعات کافی به تنظیم خواب و گوارش کودک کمک می‌کند.

(نکته: در صورت بروز تب، لرز یا قرمزی داغ و موضعی در بافت پستان، باید جهت بررسی عفونت به پزشک مراجعه شود.)

🛑 باورهای غلط مادران

برخی باورهای قدیمی و غیرعلمی میان مادران رایج است که ممکن است باعث سردرگمی و آسیب به سلامت کودک شود. در ادامه به چند نمونه از این باورهای اشتباه اشاره می‌کنیم:

«پسرها را باید دیرتر از دخترها از شیر گرفت»

این باور پایه علمی ندارد و زمان مناسب به آمادگی روانی و جسمی او بستگی دارد، نه به جنسیت. هر کودک، صرف‌نظر از دختر یا پسر بودن، در روند رشد خود نیازمند زمان و شرایط خاص خود برای این مرحله است.

«اوایل پاییز بهترین زمان برای از شیر گرفتن است»

اگرچه برخی مادران معتقدند پاییز به‌دلیل شرایط آب‌وهوایی مناسب‌تر است، اما در واقع بهترین زمان، زمانی است که کودک از نظر جسمی سالم باشد، تغذیه کمکی را به‌خوبی بپذیرد و محیط روانی آرامی در خانه برقرار باشد. فصل خاصی برای این کار توصیه نمی‌شود.

«از شیر گرفتن باعث تب کودک می‌شود»

تب نشانه‌ای از عفونت یا واکنش بدن به بیماری است. با این حال، تغییر در برنامه غذایی یا اضطراب ممکن است علائمی شبیه بیماری ایجاد کند که با مراقبت و آرامش می‌توان آن را مدیریت کرد.

«بهتر است شیشه شیر جایگزین شیر مادر شود»

جایگزینی شیشه شیر نه‌تنها وابستگی کودک را به تغذیه غیرضروری افزایش می‌دهد، بلکه ممکن است مشکلاتی در سلامت دندان‌ها و سیستم گوارشی ایجاد کند. به‌جای شیشه، توصیه می‌شود شیر گاو یا شیر جایگزین (مطابق با سن کودک و مشورت با پزشک) با فنجان کوچک به کودک بدهید تا به استقلال بیشتر در تغذیه برسد.

سوالات متداول

۱. بهترین فصل برای از شیر گرفتن کودک چه فصلی است؟

بهار معمولاً بهترین زمان است. در این فصل هوا معتدل است، احتمال ابتلا به بیماری‌های فصلی کمتر است و کودک راحت‌تر با تغییرات کنار می‌آید. این کار در هوای خیلی سرد یا گرم ممکن است برای کودک سخت باشد. و بدن او را تحت فشار قرار دهد.

۲. از شیر گرفتن کودک ۱۸ ماهه درست است؟

بله، شروع این کار از حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی مناسب است. در این سن کودک علاوه بر دریافت شیر، توانایی مصرف غذای کمکی و شناخت تدریجی جدایی از مادر را دارد. بهتر است روند قطع شیر تدریجی و آرام انجام شود تا کودک دچار اضطراب و بی‌قراری نشود.

۳. از شیر گرفتن کودک چند روز طول می‌کشد؟

مدت زمان این کار به سن کودک، میزان وابستگی او به شیر و روش انتخابی مادر بستگی دارد و برای هر کودک ممکن است متفاوت باشد. معمولاً این روند چند هفته تا دو ماه طول می‌کشد. نکته مهم این است که قطع شیردهی تدریجی باشد، به تدریج وعده‌ها کم شود و جایگزین مناسبی مانند غذای مقوی یا آغوش و محبت برای کودک فراهم شود.

۴. دعای از شیر گرفتن کودک چیست؟

برخی خانواده‌ها از دعاهای سنتی برای تسهیل فرایند استفاده می‌کنند، اما آنچه مهم‌تر است، ایجاد حس امنیت و آرامش برای کودک است. استفاده از روش‌های اصولی، تدریجی و مهربانانه نقش اساسی در پذیرش کودک دارد و اثرگذاری بیشتری نسبت به صرفاً دعا کردن دارد.

۵. آداب از شیر گرفتن کودک در قرآن چیست؟

قرآن تأکید دارد که این کار باید با محبت، آرامش و بدون آسیب انجام شود. مدت طبیعی شیردهی تا دو سال است و روند قطع باید تدریجی باشد. مادر نباید کودک را به‌طور ناگهانی یا خشن از شیر جدا کند و همیشه باید حس امنیت و ارتباط عاطفی حفظ شود.

۶. از شیر گرفتن شبانه کودک چگونه انجام می‌شود؟

ابتدا وعده‌های شیردهی شبانه را کم کنید، مثلاً یکی در میان. به جای شیر، از روش‌های جایگزین مانند قصه‌گویی، نوازش و آغوش استفاده کنید تا کودک به تدریج به خواب بدون شیر عادت کند. صبر و آرامش مادر در این مرحله بسیار اهمیت دارد.

۷. آیا از شیر گرفتن باعث تب یا اسهال می‌شود؟

به طور مستقیم خیر، اما تغییر ناگهانی در تغذیه می‌تواند فشار روی دستگاه گوارش کودک بیاورد و باعث بی‌قراری یا اسهال موقت شود. با روند تدریجی و جایگزینی غذاهای مقوی، این خطر به حداقل می‌رسد و کودک راحت‌تر این مرحله را می‌گذراند.

۸. بعد از شیر، کودک باید چه غذاهایی بخورد؟

غذاهای مقوی، نرم و قابل هضم مانند پوره سبزیجات، سوپ نرم، حریره بادام، فرنی، ماست و تخم‌مرغ آب‌پز مناسب هستند. تنوع غذایی، تغذیه کافی و هضم آسان به رشد سالم کودک کمک می‌کند و جایگزین مناسبی برای شیر مادر فراهم می‌آورد.

۹. آیا استفاده از شیشه شیر در این دوران درست است؟

خیر، استفاده از شیشه شیر می‌تواند وابستگی جدید ایجاد کند و روند قطع شیر را سخت‌تر کند. توصیه می‌شود از فنجان یا لیوان مخصوص کودک استفاده شود تا او راحت‌تر به تغذیه مستقل عادت کند و مهارت بلع و کنترل مقدار غذا را یاد بگیرد.

سخن پایانی

این مورد یکی از مراحل مهم در رشد است. با برنامه‌ریزی دقیق، صبر، حوصله و با کمک متخصصان، می‌توان این مرحله را به خوبی پشت سر گذاشت.

مهم ترین نکته، انتخاب رویکردی مناسب با توجه به نیازهای فردی کودک و مادر است. پس از، این مرحله از زندگی کودک، تغذیه او باید شامل انواع غذا های مغذی و متنوع باشد.

شیر گاو، ماست، پنیر و سایر لبنیات، تخم مرغ، گوشت، حبوبات، میوه‌ ها و سبزیجات باید در رژیم غذایی کودک گنجانده شوند. و همچنین از ویتامین‌های مورد نیاز بدن کودک خود غافل نشوید.